Natuurlijk kapitaal op agrarische erven

Natuurlijk kapitaal op agrarische erven

26-04-2022

Er komt op dit moment veel af op de agrarische sector. Agrarische ondernemers staan voor de uitdaging om in te spelen op maatschappelijke en mondiale ontwikkelingen, waarbij ook de invloed van klimaat-, milieu- en natuuropgaven voelbaar zijn. Natuur en de agrarische sector zijn goed met elkaar verenigbaar, natuur vormt de basis voor productie- en consumptiecapaciteit. Erven en gronden van agrariërs nemen een centrale positie in voor veel plant- en diersoorten. Erven en gronden hebben dan ook een sleutelpositie in het behoud en de versterking van de biodiversiteit, ze maken deel uit van het natuurlijk kapitaal.

Adviezen voor soortenrijke erfontwerpen
Een van de projecten die vanuit het programma Natuur voor Elkaar is uitgevoerd zijn de ‘Adviezen voor soortenrijke erfontwerpen’. LTO Noord, Overijssels Particulier Grondbezit, IJssellandschap en Het Oversticht hebben zich in dit project gezamenlijk ingezet om vier agrariërs, met uiteenlopende bedrijven, te adviseren over maatregelen voor het optimaal benutten van het natuurlijke kapitaal op hun erven.
De basis voor elk advies is gevormd door een ‘quickscan’ waarin op basis van het beleid van de provincie, gemeente en het waterschap in beeld is gebracht welke kansen dit biedt voor landschap, natuur, water en klimaat ter plaatse van het betreffende erf. Met deze basisinformatie zijn een ecoloog en een landschapsarchitect op erfbezoek gegaan om te bespreken welke mogelijkheden zich voordoen en om te inventariseren welke ideeën de agrariër zelf heeft om het natuurlijk kapitaal op het erf (beter) te benutten en te vergroten. De uitkomsten van het erfbezoek zijn verwerkt tot een concept erfadvies dat na bespreking met de agrariër is vertaald in een definitief advies en ontwerp voor een soortenrijk erf. Een van de deelnemende agrariërs aan het woord:
‘Deelname aan het project heeft geresulteerd in een gedegen plan voor ons erf. Verrassend waren de simpele en praktische tips voor het completer, soortenrijker, inrichten van ons erf’. 

Erfpaspoort
Twee van de adviezen zijn samengevat in een ‘Erfpaspoort’. De paspoorten geven achtergrondinformatie over de erven en geven in één oogopslag inzicht in de geadviseerde maatregelen voor de erven:

Raadpleeg Erfpaspoort Rozema
Raadpleeg Erfpaspoort Velthuis

Wat kan jij doen om het natuurlijk kapitaal op je erf beter te benutten en te vergroten?
Het vergroten van het natuurlijk kapitaal op en om het erf kun je goed zelf doen, er hoeven beslist niet altijd adviseurs bij betrokken te worden. Vaak zit het in kleine dingen. De meeste maatregelen kunnen relatief eenvoudig genomen worden en vergen slechts beperkte investeringen in verhouding tot de resultaten die er behaald kunnen worden. Elk erf is anders, er kan dus niet zomaar van een standaard inrichting uitgegaan worden. De uitgangssituatie met de aanwezige natuurwaarden is doorslaggevend.

Het type maatregelen dat genomen kan worden is afhankelijk van verschillende factoren. Zo is het type landschap waarin een erf en de gronden gelegen zijn bepalend als je goede condities wil creëren voor vogels. Een voorbeeld: weidevogels zoals de wulp en de grutto houden van open gebieden met weinig opgaande begroeiing, akkervogels zoals de patrijs, de kwikstaart en kwartel houden ook van open land, maar wel met voldoende kruidenrijke randen om te foerageren, te schuilen en te broeden. Tot slot zijn er nog struweelvogels, zoals de geelgors en grauwe vliegenvanger die zich thuis voelen in coulisselandschappen met veel landschapselementen.

Naast maatregelen die gericht zijn op specifieke (vogel)soorten kunnen er ook maatregelen genomen worden die positief effect hebben op meerdere plant- en diersoorten. Zo worden door het creëren van een ‘groenblauw’ netwerk met van lijnen, vlakken en stepping stones diersoorten in staat gesteld zich veilig te verplaatsen. Verschillende landschapselementen kunnen deel uitmaken van zo’n netwerk:

  • Bloem- en/of kruidenrijke akkers, weiden en stroken;
  • Keverbanken, dit zijn lange lage walletjes in een akker of weiland kevers zich graag ophouden;
  • Water in de weiden door het benutten van natte laagtes;
  • Bomen, geplant als vogel- en hakhoutbosjes in het veld en streekeigen en natuurlijke aanplant op het erf, zoals lindes, kastanjes, walnoten, essen, eiken en fruitbomen;
  • Nestelmogelijkheden in en rond stallen en schuren;
  • Rommelhoekjes door spontane opslag, takkenwallen, blad- en steenhopen.

De onderdelen van het netwerk bieden naast migratiemogelijkheden beschuttings-, foerageer- en natuurlijke groeiplaatsen. Ook trekken ze verschillende diersoorten aan, zoals vogels, vlinders, insecten en amfibieën. ‘Alle bee(s)tjes helpen, maar samen werkt beter’: hoe groter het natuurlijke netwerk hoe meer dieren het aantrekt! Ga dus ook het gesprek aan met de buren om af te stemmen welke relatief eenvoudige maatregelen gezamenlijk genomen kunnen worden.

Zelf aan de slag
Wil je zelf aan de slag met het beter benutten en het vergroten van het natuurlijk kapitaal op je erf? Deze site biedt een ‘Biodiversiteit à la Carte-menu’ voor plant- en diersoorten die vaak op boerenerven voorkomen en die wel wat hulp kunnen gebruiken. De hulp is omschreven in de vorm van maatregelen die genomen kunnen worden om deze soorten te ondersteunen en een woonplaats te bieden op het erf.

Meer informatie

Aan Natuur voor elkaar werken mee

  • Provincie Overijssel
  • VNO NCW Midden
  • WDOD
  • VNG Overijssel
  • OAJK
  • Natuurmonumenten
  • Bouwend Nederland
  • Natuur en Milieu Overijssel
  • Landschap Overijssel
  • LTO
  • Springzaad
  • IVN Natuureducatie
  • Voedselbosbouw
  • Aeres Hogeschool
  • IJssellandlandschap
  • Waterschap Vechtstromen
  • Recron
  • Staatsbosbeheer
  • De Vlinderstichting
  • Oversticht
  • Operatie Steenbreek
  • VHG
  • NatuurBoeren
  • OPG
  • RAVON
  • Vogelbescherming Nederland
  • Zoogdiervereniging
  • Zone College
  • Dimence Groep
  • Provincie Overijssel
  • VNO NCW Midden
  • WDOD
  • VNG Overijssel
  • OAJK
  • Natuurmonumenten
  • Bouwend Nederland
  • Natuur en Milieu Overijssel
  • Landschap Overijssel
  • LTO
  • Springzaad
  • IVN Natuureducatie
  • Voedselbosbouw
  • Aeres Hogeschool
  • IJssellandlandschap
  • Waterschap Vechtstromen
  • Recron
  • Staatsbosbeheer
  • De Vlinderstichting
  • Oversticht
  • Operatie Steenbreek
  • VHG
  • NatuurBoeren
  • OPG
  • RAVON
  • Vogelbescherming Nederland
  • Zoogdiervereniging
  • Zone College
  • Dimence Groep