"Deze dag vergeet ik nooit. Waarom? Omdat ik het leuk vind"

Sjef (64) heeft dementie. Iedere week is hij aan het werk in de natuur bij Hof Espelo tussen Hengelo en Enschede. Hij neemt deel aan Zorgend Landschap, een initiatief van zorgverlener Carintreggeland en natuurorganisatie Landschap Overijssel. Het mes snijdt aan twee kanten: de natuur blijft behouden en het komt de gezondheid en het welbevinden van de deelnemers ten goede. ‘Het geeft me voldoening en zelfwaardering.’

‘Heb je koffiepauze Sjef, of zit je weer te roken?’ vraagt begeleider Teun met een knipoog. Sjef Lormans (64) is net gaan zitten aan de bosrand op zijn meegebrachte vouwstoeltje. Hij heeft zojuist met een flinke zaag een dode boom aan de bosrand omgezaagd. Een ambitieuze klus voor Sjef, die COPD heeft, een chronische longziekte. Hij moet even op adem komen. Toch is hij fysiek alweer een stuk sterker dan een paar jaar geleden. De wekelijkse werkdagen op de hei hebben hier zeker bij geholpen, vertelt Sjef. Hij is er altijd bij, weer of geen weer. Desnoods komt hij in zijn regenpak. Hier kan hij zich nuttig maken. ‘Het geeft me voldoening en zelfwaardering.’ Sjef is bovendien zijn hele leven al graag in de natuur, ook al is hij geen kenner. ‘Ik weet wat ik eruit mag trekken, maar vraag me niet hoe het precies heet. En als ik het niet meer weet, ga ik naar Teun. ‘ Teun Heuver begeleidt als vrijwilliger vanuit Landschap Overijssel de deelnemers. Wegens hun dementie houdt hij de instructies bewust eenvoudig.

‘Het komt voor dat ze na een kwartier vergeten zijn wat ze moesten doen, dan leg ik het opnieuw uit.’ Een enkele keer gaat het mis en trekken ze de verkeerde boom of plant uit de grond. Daar zal Teun niet over muggenziften. Hij doet sowieso niet moeilijk. Het werk in de natuur is in de eerste plaats een vorm van dagbesteding, er hoeven geen productienormen gehaald te worden. Toch verzetten de deelnemers en begeleiders ongemerkt heel wat werk. Door opkomende struiken te verwijderen en bomen te snoeien, zorgen ze dat de heide behouden blijft.

Eén opdracht tegelijk

Teun mag hem alles laten doen, zegt Sjef. ‘Maar graag niet meer dan één opdracht tegelijk.’ Sjefs kortetermijngeheugen laat het namelijk afweten. Hierdoor kan hij repeterende werkjes prima volhouden, maar bij meerdere opdrachten tegelijk wordt het ingewikkeld. ‘Ik kan me ook niet meer herinneren wat ik gisteren heb gedaan.’ Maar zijn wekelijkse werkdag op de hei vergeet hij nooit. ‘Omdat ik het leuk vind.’ Bovendien zijn er zo nodig genoeg mensen om hem heen die hem eraan helpen herinneren. De thuiszorg komt regelmatig langs, hij heeft een mantelzorger en een maatje van welzijnsorganisatie Salut. Sjef is hier vanochtend vanuit zijn woning in Delden op de fiets naartoe gekomen. Hij rijdt ook nog auto. ‘Maar alleen de vertrouwde stukken, anders raak ik in paniek.’

De vergeetachtigheid is in de loop der jaren erger geworden. Dat leidde soms tot onbegrip in zijn omgeving. ‘Door de vergeetachtigheid ging ik dingen door elkaar halen. Mensen denken dan dat je gek bent.’ Sjef schaamde zich er in het begin voor, maar die tijd is voorbij. ‘Drie jaar geleden heb ik in de Tubantia gestaan. Toen wilde ik niet met naam en toenaam in de krant, nu wel.’ Hij heeft leren accepteren dat sommige dingen hem niet meer lukken en zijn kennissenkring heeft ermee leren omgaan. De wetenschap dat zijn geheugen verder achteruit gaat, maakt hem niet meer angstig. Laconiek: ‘Bang dat ik in de war raak? Nee hoor. Dan ga ik toch gewoon naar een verpleeghuis?’

Terwijl hij de afgezaagde takken aan de bosrand legt ‘voor de vogels’, vertelt Sjef hoe hij in deze situatie is beland. ‘Na de dood van mijn vrouw is het misgegaan. Tien jaar geleden is ze overleden aan kanker. De eerste jaren na haar dood heb ik me netjes gedragen. Maar na drie jaar viel ik in een zwart gat. Ik ging drinken, meer en meer. Bier, sterke drank; wat er maar in huis was. Je denkt dat zoiets een ander overkomt, maar nu overkwam het mij.’ Op een gegeven moment woog hij nog maar 47 kilo en raakte hij door de drank zo van de wereld dat zuurstofgebrek zijn kortetermijngeheugen aantastte. Sjef erkende dat hij een probleem had en zocht hulp. Met behulp van Tactus-verslavingszorg nam hij afscheid van de drank. Sjef denkt dat zijn vrouw trots op hem zou zijn als ze hem hier nu zo zou zien. Hij kijkt naar boven. ‘Ik weet niet of er een hemel is, maar als ze me ziet, denk ik dat zij het top vindt.’

Even later is het koffiepauze en banjeren de vijf deelnemers van vandaag door de hoge vochtige heide naar de keet. Sjef gaat zitten en tovert uit een klein blikje een sigaret tevoorschijn. Een ander blikje fungeert als asbak. Dat roken is niet verstandig natuurlijk, met zijn COPD, maar ‘dat pakken ze me niet ook nog af.’

Regie bewaren 

Intussen houdt Tamara Kroeze in de gaten hoe het met de deelnemers gaat. Zo nodig helpt ze met medicijnen innemen. De ene keer is een deelnemer beter te pas dan de andere keer. ‘Dat hangt er bijvoorbeeld vanaf of ze goed geslapen hebben.’ Komt er een moment dat de ziekte hen zo in de greep krijgt dat ze niet meer komen? ‘We hadden een meneer uit Oldenzaal die steeds meer stress kreeg van de voorbereidingen om hier te komen, zijn spullen te pakken enzo. Die komt nu niet meer.’ Dementie is een progressieve ziekte en de deelnemers zijn veelal op leeftijd. ‘Er zijn intussen al drie deelnemers overleden, die waren al ver in de tachtig. Onze jongste deelnemer is pas 51.’

Tamara laat de deelnemers zoveel mogelijk zelf doen. ‘Ik neem ze niets uit handen als dat niet nodig is. Het is belangrijk dat ze zoveel mogelijk de regie over hun eigen leven bewaren. Ik help ze op sociaal-emotioneel gebied om hun welbevinden te vergroten.’ Voor elkaar krijgen dat de deelnemers zich weer gewaardeerd voelen: dat is wat haar werk zo mooi maakt, vindt Tamara. Ze is niet de enige die zo enthousiast is over deze aanpak. Zorgend Landschap bleek zo succesvol, dat initiatiefnemers Carintreggeland en Landschap Overijssel deze voorziening inmiddels structureel aanbieden. Zorgend Landschap startte drie jaar geleden als een pilot, met financiële steun van de provincie Overijssel. Het initiatief paste naadloos in het programma Natuur voor Elkaar dat als doel had inwoners meer met de natuur in aanraking te brengen. Het project is inmiddels financieel zelfstandig geworden, doordat deelnemers een Wmo-indicatie van de gemeente kunnen ontvangen.



Zie wat jij kan doen, ga voor groen!

Benieuwd wat je in je eigen omgeving kunt doen aan groen? Zodat je je straks bevindt in een groene oase met prachtige Overijsselse dieren? Check onze welkomstkaarten met hele makkelijke tips en help de biodiversiteit een handje!
Ga naar Ga naar

Aan Natuur voor elkaar werken mee